۸ فبروری ۲۰۲۶
با گذشت بیش از یک هفته از آغاز درگیری نظامی میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده، گزارشها از ادامه حملات متقابل و افزایش تنشها در سراسر خاورمیانه حکایت دارد. این درگیری که از اواخر ماه فبروری آغاز شد، اکنون به یکی از مهمترین بحرانهای امنیتی در منطقه در سالهای اخیر تبدیل شده است.
آغاز درگیریها
این جنگ در تاریخ ۲۸ فبروری ۲۰۲۶ با حملات هوایی گسترده اسرائیل و ایالات متحده به اهدافی در داخل ایران آغاز شد. بر اساس گزارشهای اولیه، در موج نخست حملات دهها هدف نظامی و زیرساختی در شهرهای مختلف ایران از جمله تهران، اصفهان، تبریز، کرمانشاه و اهواز مورد هدف قرار گرفتند.
برخی منابع میگویند این حملات مراکز فرماندهی نظامی، پایگاههای موشکی و انبارهای تسلیحاتی را هدف قرار داده است. در همان ساعات اولیه، صدای انفجارهایی در چندین شهر ایران شنیده شد و تصاویر منتشر شده در شبکههای اجتماعی از آتشسوزی در برخی مراکز صنعتی و نظامی خبر میداد.
حملات تازه به تأسیسات انرژی ایران
در روزهای اخیر گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد حملات جدیدی علیه تأسیسات انرژی و انبارهای نفت در ایران انجام شده است. برخی منابع از آتشسوزی در مراکز ذخیره سوخت در نزدیکی تهران و مناطق صنعتی دیگر خبر دادهاند.
کارشناسان میگویند هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی میتواند فشار اقتصادی بر ایران را افزایش دهد و در عین حال بازارهای جهانی نفت را نیز تحت تأثیر قرار دهد. خاورمیانه یکی از مهمترین مناطق تولید انرژی در جهان به شمار میرود و هرگونه بیثباتی در این منطقه میتواند بر اقتصاد جهانی تأثیر بگذارد.
پاسخ ایران و حملات موشکی
در واکنش به این حملات، ایران اعلام کرد که عملیات موشکی و پهپادی علیه اهدافی در اسرائیل انجام داده است. گزارشها حاکی از آن است که در چندین شهر اسرائیل، از جمله تلآویو و حیفا، آژیرهای هشدار به صدا درآمده است.
همزمان گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد موج تازهای از حملات موشکی ایران مناطق مرکزی اسرائیل را هدف قرار داده است. در چندین منطقه از مرکز این کشور نیز آژیرهای حمله هوایی به صدا درآمده است.
به گفته برخی منابع، ایران در واکنش به حملات اخیر صدها موشک و پهپاد به سمت اسرائیل شلیک کرده است و بخشهایی از تلآویو، حیفا، بیتالمقدس و مناطق جنوبی اسرائیل هدف این حملات قرار گرفتهاند.
پس از آنکه ارتش اسرائیل درباره دور تازهای از حملات موشکی ایران هشدار داد، بار دیگر صدای چندین انفجار در شهر تلآویو شنیده شد. دقایقی بعد نیز ارتش اسرائیل اعلام کرد موشکهای بیشتری از سوی ایران شناسایی شدهاند و صدای انفجارهای مهیب در چندین منطقه گزارش شد.
به گفته ارتش اسرائیل، سامانههای دفاع موشکی این کشور توانستهاند شمار زیادی از موشکهای شلیکشده را رهگیری کنند، هرچند برخی از آنها به اهدافی در داخل اسرائیل اصابت کردهاند.
در همین حال، سپاه پاسداران ایران اعلام کرده است که در حملهای موشکی، شهرهای بئرشبع و تلآویو در اسرائیل و همچنین یک پایگاه هوایی در اردن را هدف قرار داده است.
حملات به پایگاههای آمریکا در منطقه
در ادامه این درگیریها، گزارشهایی از حملات به پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس منتشر شده است. گفته میشود برخی پایگاههای آمریکا در بحرین، قطر، کویت و عراق هدف حملات قرار گرفتهاند.
گزارشها همچنین حاکی از آن است که پایگاههای نظامی آمریکا در چند کشور منطقه، از جمله بحرین، قطر، کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتهاند.
روزنامه آمریکایی «نیویورک تایمز» نیز گزارش داده است که بر اساس تصاویر ماهوارهای، ویدئوهای منتشرشده و بیانیههای ارتش آمریکا، دستکم شش پایگاه و مرکز وابسته به نیروهای ایالات متحده در منطقه غرب آسیا در جریان حملات ایران مورد اصابت قرار گرفتهاند.
در همین حال، بنا بر گزارش شبکه الجزیره انگلیسی، تا ۲۵ ژانویه حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار نیروی آمریکایی در دستکم ۱۹ نقطه در بیش از ۱۲ کشور منطقه به صورت دائمی یا موقت مستقر بودهاند. حضور گسترده نیروهای آمریکایی در این کشورها باعث شده است که با تشدید درگیریها، نگرانیها درباره امنیت این پایگاهها افزایش یابد.
نگرانی در کشورهای عربی منطقه
با گسترش درگیریها، نگرانیها در میان کشورهای عربی منطقه نیز افزایش یافته است. گزارشها حاکی از آن است که در جریان این تنشها، موشکها و پهپادهایی به سمت عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، قطر، کویت، اردن و عراق شلیک شده است.
گفته میشود در میان این کشورها، بحرین، قطر، کویت و عراق هدف برخی از این حملات قرار گرفتهاند.
برخی از این کشورها اعلام کردهاند که سامانههای دفاعی آنها موفق شدهاند شماری از موشکها و پهپادها را رهگیری کنند. در همین حال، تدابیر امنیتی در اطراف پالایشگاهها، فرودگاهها و دیگر تأسیسات حیاتی در این کشورها افزایش یافته است.
تحولات سیاسی در ایران
در پی تحولات اخیر، توجه بسیاری از ناظران به وضعیت رهبری سیاسی ایران جلب شده است. برخی تحلیلگران معتقدند تحولات سیاسی پس از آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران، میتواند بر نحوه مدیریت بحران و تصمیمگیریهای راهبردی در تهران تأثیر بگذارد.
با این حال، مقامات ایرانی تأکید کردهاند که ساختارهای حکومتی و نهادهای تصمیمگیر همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند و کشور در برابر فشارهای خارجی مقاومت خواهد کرد.
مواضع رهبران جهان
سازمان ملل متحد در بیانیهای از همه طرفهای درگیر خواسته است که از تشدید درگیریها خودداری کنند و برای جلوگیری از گسترش بحران به راهکارهای دیپلماتیک روی آورند. مقامات این سازمان هشدار دادهاند که ادامه این جنگ میتواند پیامدهای انسانی و اقتصادی گستردهای برای منطقه و جهان داشته باشد.
در اروپا، رهبران کشورهای عضو اتحادیه اروپا نشستهایی اضطراری برگزار کردهاند تا درباره تحولات خاورمیانه و تأثیرات احتمالی آن بر امنیت و اقتصاد جهانی گفتوگو کنند. برخی رهبران اروپایی بر ضرورت کاهش تنشها و آغاز مذاکرات برای جلوگیری از گسترش بیشتر جنگ تأکید کردهاند.
از سوی دیگر، روسیه خواستار خویشتنداری طرفهای درگیر شده و اعلام کرده است که تشدید درگیریها میتواند ثبات منطقه را به شدت تهدید کند. مقامات روسی همچنین بر لزوم حلوفصل بحران از طریق گفتوگوهای سیاسی و دیپلماتیک تأکید کردهاند.
چین نیز نگرانی خود را از تشدید درگیریها در خاورمیانه ابراز کرده و از همه طرفها خواسته است از اقداماتی که میتواند به گسترش جنگ منجر شود، خودداری کنند.
در دیگر نقاط جهان نیز بسیاری از دولتها خواستار کاهش تنشها شدهاند و تلاش کردهاند از طریق کانالهای دیپلماتیک طرفهای درگیر را به خویشتنداری تشویق کنند.
مواضع رهبران ایران، آمریکا و اسرائیل
در پی تشدید درگیریها، رهبران ایران، ایالات متحده و اسرائیل مواضع متفاوتی درباره ادامه این بحران مطرح کردهاند.
در ایران، شورای موقت رهبری اعلام کرده است که این کشور در برابر فشارهای نظامی و سیاسی تسلیم نخواهد شد و پاسخ به حملات را ادامه خواهد داد. مقامهای ایرانی همچنین تأکید کردهاند که ایران آماده دفاع از منافع و امنیت خود در برابر آنچه «تهدیدهای خارجی» خوانده میشود، است.
از سوی دیگر، دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، گفته است که آمریکا از متحدان خود در منطقه حمایت خواهد کرد و در صورت لزوم اقدامات بیشتری برای حفاظت از نیروها و پایگاههای آمریکایی انجام خواهد داد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز اعلام کرده است که اسرائیل برای مقابله با تهدیدهای امنیتی آماده است و عملیات نظامی تا دستیابی به اهداف اعلامشده ادامه خواهد یافت. او همچنین تأکید کرده است که کشورش در برابر حملات موشکی ایران از شهروندان خود دفاع خواهد کرد.
تأثیر جنگ بر اقتصاد جهانی
ادامه این درگیریها تأثیر قابل توجهی بر بازارهای جهانی انرژی داشته است. قیمت نفت در بازارهای جهانی افزایش یافته و نگرانیها درباره امنیت مسیرهای انتقال نفت در خلیج فارس و تنگه هرمز افزایش یافته است.
کارشناسان اقتصادی هشدار دادهاند که در صورت ادامه جنگ، ممکن است صادرات نفت از منطقه با اختلال مواجه شود؛ موضوعی که میتواند بر اقتصاد جهانی نیز تأثیر بگذارد.
آینده بحران
با وجود درخواستهای بینالمللی برای کاهش تنشها، هنوز نشانهای از توقف کامل درگیریها دیده نمیشود. تحلیلگران میگویند اگر حملات متقابل ادامه یابد، احتمال گسترش جنگ به سایر کشورهای منطقه نیز وجود خواهد داشت.
در چنین شرایطی بسیاری از ناظران بینالمللی بر ضرورت تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از تشدید بیشتر بحران تأکید میکنند.
