سلطانعلی کشتمند، صدراعظم پیشین افغانستان و یکی از چهرههای برجسته و تاثیرگذار سیاست معاصر این کشور، در تاریخ ۱۳ مارچ ۲۰۲۶ در شهر لندن درگذشت. او هنگام وفات ۹۱ ساله بود.
سلطانعلی کشتمند در ۲۲ می ۱۹۳۵ در کابل، در یک خانواده هزارهتبار چشم به جهان گشود. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در کابل به پایان رساند و سپس در دانشگاه کابل در رشته اقتصاد به تحصیل پرداخت. کشتمند از همان دوران جوانی به فعالیتهای سیاسی و روشنفکری روی آورد و بهتدریج به یکی از اعضای فعال حزب دموکراتیک خلق افغانستان تبدیل شد.
او در دهههای ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ خورشیدی وارد عرصه سیاست شد و پس از تحولات سیاسی سال ۱۳۵۷ و به قدرت رسیدن حزب دموکراتیک خلق، بهسرعت در ساختار حکومت جایگاه یافت. کشتمند در نهایت در دهه ۱۳۶۰ خورشیدی به مقام صدراعظمی (نخستوزیری) رسید و در دو دوره این سمت را برعهده داشت. او در یکی از حساسترین و بحرانیترین دورههای تاریخ افغانستان، نقش مهمی در اداره امور کشور ایفا کرد.
کشتمند بهعنوان یک سیاستمدار عملگرا و از چهرههای برجسته جناح پرچم شناخته میشد. او تلاش داشت در چارچوب نظام وقت، نوعی توازن قومی و مشارکت سیاسی را تقویت کند. حامیانش او را مدافع عدالت اجتماعی و وحدت ملی میدانند، در حالی که منتقدان، عملکرد او را در چارچوب حکومت وقت مورد نقد قرار دادهاند.
سلطانعلی کشتمند از معدود شخصیتهای هزاره در تاریخ افغانستان بود که توانست برای نخستینبار به یکی از بالاترین سطوح قدرت سیاسی کشور دست یابد. در جامعهای که هزارهها همواره با تبعیض، محرومیت و حاشیهنشینی روبهرو بودهاند، رسیدن او به مقام صدراعظمی یک تحول مهم و نقطه عطف تاریخی به شمار میرود.
با این حال، پس از او هیچ چهره هزارهای نتوانست به سطح مشابهی از قدرت سیاسی در افغانستان دست یابد. تحولات سیاسی، جنگهای داخلی و تغییرات ساختاری، شرایطی را رقم زد که عملاً زمینه برای حضور یک هزاره در عالیترین سطوح قدرت فراهم نشد و این جامعه بار دیگر تا حد زیادی به حاشیه رانده شد.
پس از سال ۲۰۰۱ و شکلگیری نظام جدید در افغانستان نیز، هرچند حضور هزارهها در برخی نهادهای دولتی افزایش یافت، اما دستیابی به بالاترین سطوح قدرت همچنان محدود باقی ماند. بسیاری از ناظران بر این باورند که فرصتهای بهوجود آمده نیز بهطور کامل به نفع این جامعه مورد استفاده قرار نگرفت و هزارهها نتوانستند از شرایط جدید بهرهبرداری موثر داشته باشند.
درگذشت سلطانعلی کشتمند، پایان زندگی یکی از مهمترین و در عین حال بحثبرانگیزترین چهرههای سیاسی افغانستان است؛ شخصیتی که نهتنها بهعنوان صدراعظم پیشین، بلکه بهعنوان نمادی از حضور هزارهها در سطح عالی قدرت سیاسی در تاریخ معاصر کشور شناخته میشود. میراث سیاسی او همچنان در مباحث تاریخی و سیاسی افغانستان مورد توجه و ارزیابی قرار خواهد گرفت.
